گردهمايي چارتاقي نياسر از دريچه نجوم

به نام خداوند گردون سپهر            فروزندة ماه و ناهيد و مهر

و آيين مهر ، اين كهن آيين باستاني ايران با سابقه اي چند هزار ساله در بين مردمان ايران زمين و نشانه هايي به جاي مانده از گرامي داشت الهه نور و روشنايي  در جاي جاي اين سرزمين پهناور .  و هنوز هم جسته و گريخته بخشهايي از آداب اين آيين در زندگي مردم اين ديار  به  چشم مي خورد. و انقلاب تابستاني ، اين شور و اشتياق زمين براي درآشاميدن نور و روشنايي از منشأ نور و روشنايي ، و خورشيد ، اين سراپا نور و التهاب در همسايگي مهد زيست گاه  منظومه خورشيدي.  و چارتاقي ، چارتاقي نياسر ، اين اثر به يادگار مانده از بيش از دو هزار سال قبل ، بر فراز ارتفاعات نياسر كاشان ، بربلنداي چشمه و آبشار نياسر آرميده در مجاورت رصدخانه دانشگاه كاشان . و آيا اين همه بي ارتباطند؟

امسال نيز همچون سالهاي قبل و فصلهاي پيشين در صبحگاه روز شنبه 1/4/1387 برآمدن  خورشيد  را  در  انقلاب  تابستاني نظاره گر خواهيم بود . از كنار چارتاقي نياسر تا گرامي بداريم دقت و ظرافت پيشينيانمان را در بنا نمودن سازه هايي مستحكم و زيبا.

بي شك مهمترين جرم آسماني از ديدگاه ناظران زمين، خورشيد است. تاثير خورشيد بر پيدايش حيات و تكامل آن بي نظير است. چراكه اندازه خورشيد وبه طبع آن دما و حرارت توليد شده توسط آن از يك سو و فاصله زمين تا خورشيد از سوي ديگر تعيين كننده ترين شاخص ها براي تداوم زيست بوم اين كره خاكي است.اما نحوة حركت زمين به دور خورشيد چه سرعت حركت زمين به دور خودش و ياسرعت  حركت آن گرد خورشيد به ترتيب پيدايش شب و روز همچنين گردش سال را موجب مي گردد. عمود نبودن محور دوران زمين نسبت به صفحه اي كه زمين بر روي آن گرد خور شيد مي چرخد (يا همان ميل محوري زمين) پديدار شدن تغييرات آب و هوايي در طول سال را باعث گشته است.اين زاويه كه حدود 5/23 درجه از حالت عمود بر صفحه دوران زمين به دور خورشيد انحراف دارد، گاه موجب پيدايش دو فصل بارندگي و خشك در مناطق استوايي مي شود و گاه چرخه شش ماهه شب و روز قطبي را پديدار اما در عرضهاي جغرافيايي مياني عموما عامل ايجاد چهار فصل  سال مي گردد. و بشر كه همواره تحت تاثير اين تغيير شرايط آب و هوايي بوده، سعي نموده زندگيش را با آن وفق دهد.

       ايرانيان بيش از هر قوم ديگري از ديرباز با خورشيد و تاثير آن بر زندگيشان آشنا بوده و تغييرات زاويه تابش و به سبب آن تغيير شدت نور دريافتي را مورد بررسي قرار مي داده اند. چرا كه  گاهشماري  ايراني  بنا بر  نظر  زنده ياد  احمد بيرشك  در كتاب" گاهشماري ايراني" اكنون در سه هزار و هفتصد و سي و سومين سال آن قرار داريم ، و دقيق ترين گاهشماري دنيا نيز به حساب مي آيد.  بر اساس حركت انتقالي زمين تدوين شده، دليلي بر اين مدعاست. پيدايش و تكامل آيين مهر يا ميترا از چند هزار سال قبل در ايران كه هنوز آثار زيادي نيز  از آن در جامعه امروزي ما  قابل مشاهده است، دليل ديگري بر دقت نظر ايرانيان در خصوص منبع نور و روشنايي منظومه شمسي مي تواند باشد.

ساختار معماري ايران در اقليم هاي گوناگون نيز طوري طراحي مي شده كه بهترين و مفيد ترين بهره وري از اين منبع نور و انرژي صورت پذيرد.اندازه پنجره ها ، و زاويه قرارگيري آن طوره در نظر گرفته مي شده كه نور خورشيد در فصول سرد سال تا حداكثر مقدار ممكن وارد بنا شود ، و در فصول گرم سال نتواند موجب گرماي بيش از حد سازه هاي مسكوني گردد. اما در اين بين تشخيص فصول كه عمدتا با دقت زيادي نيز پيش بيني مي شده با برگزاري آداب و رسوم خاصي همراه بوده است. و در بين جامعه باستاني ايران جايگاه از ويژه اي برخوردار بوده است. نوروز، مهرگان، يلدا و شروع فصل گرما يا به تعبيري تيرگان  بخشهايي از اين گاهشماري منطبق با طبيعت به شمار مي آيد.

        قابليت هاي گاهشماري در بسياري از بناهاي ايران در نظر گرفته شده است.كه از آن جمله مي توان به تخت جمشيد و پاسارگاد ويا   برج  رادكان  اشاره نمود. البته تعداد اينگونه بناها و كاربري گاهشماري آنها بسيار متعدد است. بنابر نظر دكتر رضا مرادي غياث آبادي "اختر باستانشناس"  چارتاقيها  نيز  از  جمله  اين  بناها  به  حساب مي آيند. و مي توان شروع فصول چهارگانه سال را با قرار گرفتن خورشيد در هنگام طلوع در روز اول هر فصل در زاويه خاصي از بين ستونهاي اينگونه بناها مشاهده كرد. هرچند مشاهده چنين پديده اي بارها توسط  ناظران و علاقمندان كه در انقلابين (يكم ديماه و يكم تيرماه ) در كنار اين بنا حضور پيدا كرده اند انجام پذيرفته است. ولي بنا بر بررسيهايي و مطالعاتي كه كارشناس رصدخانه دانشگاه كاشان از دو سال قبل شروع نموده  و در  حال  تكميل مي باشد، قابليت نجومي بنا كاملا محرز و قابل تعمق بيشتر است . لذا برآن شديم تا در انقلاب تابستاني 1378 يعني شنبه يكم تيرماه پس از مشاهده اين پديده در لحظه طلوع خورشيد، نشستي در اين خصوص داشته باشيم . بنابراين مقرر شد با هماهنگي دانشگاه كاشان  از طرف رصدخانه دانشگاه كاشان اقدام به برگزاري گردهمايي با عنوان چارتاقي نياسر از دريچه نجوم در ساعت شش و سي دقيقه صبح همان روز در اين رصدخانه  واقع در نياسر كاشان و در مجاورت چارتاقي  نماييم.تا علاوه بر گردهم آوردن علاقمندان و صاحب نظران به موضوع سمت و سوي مطالعاتي داده . تا هم نظر انديشمندان و علاقمندان ميراث باستاني و هم  مسئولان را بيشتر به اين موضوع معطوف داريم. اميد است بتوانيم گامي در جهت معرفي بيشتر اين بنا به مردم ايران و جهان برداريم . و گامي هرچند بسيار كوچك در راستاي معرفي نمودن هويت ملي و تاريخي خود به جامعه فرهيخته ايران و جهان برداريم.

عنوان برنامه ها:

           رصد طلوع خورشيد در انقلاب تابستاني از بين ستونهاي چارتاقي نياسر

           سخنرانان:

  1- دكتر رضا مرادي غياث آبادي   

  اخترباستان شناس و پزوهشگر چارتاقي هاي ايران( موضوع: كاربري هاي نجومي-آييني چارتاقي نياسر)

 2- ا.صفايي از رصدخانه دانشگاه كاشان (موضوع:تاريخچه نجوم باستان در ايران وجهان)

پوستر گردهمايي

اطلاعات بيشتر:

گزارش برگزاري گردهمايي چارتاقي نياسر از دريچه نجوم

تولد خورشيد يا انقلاب زمستاني و مشاهده آن از چارتاقي نياسر